Sosial rifahın hökm sürdüyü və cəmiyyətlə qarşılıqlı anlaşma və etimad şəraitində yaşayan demokratik hüquqi dövlətin yaradılması yolu ilə cəsarətli addımlarla irəliləyən ölkəmizin əsas vəzifəsi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına ciddi əməl olunmaqla qanunun aliliyinin, habelə hər bir şəxsin hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi, eyni zamanda demokratiyanın və demokratik təsisatların inkişaf etdirilməsidir.
    İnsan hüquqlarının müdafiəsi və etibarlı təmin edilməsi, demokratik idarəetmənin təkmilləşməsi, dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi məqsədi ilə yaradılmış, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında və ölkəmizin tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə təsbit olunmuş və Azərbaycan Respublikasının dövlət və yerli özünüidarə orqanları, vəzifəli şəxsləri tərəfindən pozulan insan hüquq və azadlıqlarının bərpa edilməsi məqsədi ilə təsis olunmuş, məhkəmədənkənar hüquq müdafiə orqanı olan Müvəkkil təsisatının da bu sahədə müəyyən rolu olmuşdur.
    Müvəkkil hər hansı bir hakimiyyət səlahiyyətlərinə malik olmasa da, əslində, ötən dövr ərzində hakimiyyət səlahiyyətlərini aşan, dövlət idarəçiliyi qaydalarını özbaşınalıqla əvəz etməklə insan hüquq və azadlıqlarının pozulmasına şərait yaradan, qanunla müəyyən edilmiş tələblərə əməl etməyən məmurları hüquqa və qanunlara hörmətlə yanaşmağa dəvət etmişdir.
    Konstitusiya Qanununa əsasən, Müvəkkilin fəaliyyəti insan hüquqlarının müdafiəsini, pozulmuş insan hüquq və azadlıqlarının bərpasını təmin edən digər dövlət orqanlarının səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmır və əvəz etmir. Bununla belə, Müvəkkil bu sahədə onların işinin təkmilləşdirilməsinə təsir və yardım etmək imkanlarını əsirgəməmiş, aşkar edilmiş çatışmazlıqlara və problemlərə, o cümlədən bu və ya digər dövlət orqanlarının və vəzifəli şəxslərin hərəkəti (hərəkətsizliyi) ilə bağlı olan hallara diqqəti cəlb etmiş, bununla da o, insan hüquqlarının daha dolğun həyata keçirilməsinə yardım etmişdir.
    Hüquqların bərpası ilə bağlı olan işlərin əsas hissəsi poçt vasitəsi ilə Müvəkkilin ünvanına daxil olan yazılı müraciətlərdən ibarət olmuş, həmin müraciətlərin araşdırılması və cavablandırılması Konstitusiya Qanunu ilə müəyyən edilmiş tələblər çərçivəsində həyata keçirilmişdir. Bundan başqa, vətəndaşlar öz müraciətlərini Müvəkkilə çatdırmaq üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə etmişlər. Müvəkkilin regional mərkəzləri, «”Çevik Araşdırma Qrupu»nun «”qaynar xətt”i», Müvəkkil aparatının əməkdaşlarının cəzaçəkmə müəssisələrində, istintaq təcridxanalarında, müvəqqəti saxlanılma yerlərində baxışların, hərbi hissələrdə, uşaq evlərində, internatlarda, qaçqın və məcburi köçkünlərin məskunlaşdıqları düşərgələrdə və qəsəbələrdə, habelə səhiyyə, əhalinin sosial müdafiəsi obyektlərində görüşləri zamanı qəbul etdikləri müraciətlər bu imkanlar sırasındandır.
    Qeyd edilən dövr ərzində Müvəkkilin ünvanına daxil olan müraciətlərin sayı əvvəlki illərə nisbətən çox olmuşdur. Belə ki, Müvəkkilin fəaliyyəti dövründə onun ünvanına 18.260 müraciət, o cümlədən 2002-ci ilin son iki ayı ərzində 794, 2003-cü ildə 3.706, 2004-cü ildə 6.300, 2005-ci ildə isə 7.460 müraciət daxil olmuşdur. Göründüyü kimi, 2004-cü ilə nisbətən 2005-ci ildə müraciətlərin saıyı 18 % çoxdur.
    Müvəkkilin ünvanına daxil olan müraciətlərin 92,7 %-i şikayətlər, 7,1 %-i ərizələr, 0,2 %-i isə təkliflərdən ibarət olmuşdur.
    Bu şikayətlərin 38,2 %-i vətəndaş və siyasi hüquqların, 61,8 %-i isə iqtisadi, sosial və mədəni hüquqların pozulması ilə bağlı olmuşdur.
    Müvəkkil Konstitusiya Qanununun tələblərinə müvafiq olaraq, şikayətlərin onun səlahiyyətlərinə aid olmaması, ərizəçinin hüquqlarının pozulduğu gündən bir il müddət keçməsi, anonim olması, şikayətlə bağlı məhkəmə icraatı getməsi, təkrar təqdim edilmiş şikayətdə yeni məlumatlar, faktlar və sübutlar olmaması səbəbindən 51,6 %-nin baxılmasından imtina etmişdir.
    Şikayətlərin 48,4 %-i baxılmaq üçün icraata qəbul edilmişdir.
    Bunların da 44,1 %-i vətəndaş və siyasi hüquqların, 55,9 %-i isə iqtisadi, sosial və mədəni hüquqların pozulması ilə bağlı olmuşdur.
    Həmin şikayətlərin 58,4 %-də insan hüquq və azadlıqlarının pozulması halları aşkar edilməmiş, 37,1 %-də isə aşkar edilmişdir.
    Baxılmaq üçün qəbul edilmiş şikayətlərin 25,8 %-i tam və 5,9 %-i qismən təmin olunmuş, 5,4 %-i isə təmin edilməmişdir.
    İnsan hüquqlarının müdafiəsini həyata keçirən bu konstitusion təsisatın effektivliyinin artırılmasının başlıca əhəmiyyət kəsb etdiyi nəzərə alınaraq, illik məruzədə Azərbaycanda insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının vəziyyətinə dair ümumiləşdirilmiş təhlil, bu sahənin prioritet təşkil edən istiqamətləri ilə bağlı nəticə və tövsiyələr təqdim edilmişdir.


    Qanuni surətdə Azərbaycan Respublikasının ərazisində olan hər kəs sərbəst hərəkət edə bilər, özünə yaşayış yeri seçə bilər və Azərbaycan Respublikasının ərazisindən gedə bilər. Ölkə vətəndaşlarına şəxsiyyət vəsiqələrinin verilməsi, istifadə müddəti bitməkdə olan keçmiş SSRİ pasportlarının dəyişdirilməsi, vətəndaşların ümumvətəndaş pasportları ilə təmin edilməsi prosesinin gedişində süründürməçiliklə və məmur özbaşınalığı ilə bağlı Müvəkkilin ünvanına çoxsaylı şikayətlər daxil olmuşdur.
    Qeyd edilən hallar vətəndaşın ölkə konstitusiyası ilə müəyyən edilmiş bir sıra hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsinə mane olmaqla yanaşı, Milli Məclisə seçkilərin keçirildiyi 2005-ci ildə Müvəkkili də dərindən narahat etmişdir.
    Zahirən sadə bir məsələ kimi görünsə də, aydındır ki, şəxsiyyət vəsiqəsi olmadan insanlar ölkə Konstitusiyası ilə müəyyən edilmiş bir çox hüquqlarını demək olar ki, gerçəkləşdirə bilmirlər.
    Ölkədə bir milyon qaçqının və məcburi köçkünün olması, əhalinin nizamsız miqrasiyası, mənzil problemləri, habelə digər səbəblərdən asılı olaraq yaşayış yeri üzrə qeydiyyatı olmayan bir çox vətəndaşlarla yanaşı, daimi qeydiyyatı olan vətəndaşlar da şəxsiyyət vəsiqəsinin alınmasında çətinliklərlə üzləşmişlər. Belə ki, polis orqanlarının qeydiyyat və şəxsiyyət vəsiqəsi bölmələrində bir çox hallarda vətəndaşlardan dövlət rüsumundan artıq məbləğdə rüşvət şəklində pul tələb edilməsi kütləvi hal almışdı. Seçkiqabağı monitorinqin nəticəsində bir çox rayonlarda əhalinin təxminən yarısının şəxsiyyət vəsiqəsi olmadığı da müəyyən edilmişdir.
    Bu da bir həqiqətdir ki, seçkilərdən əvvəl DİN tərəfindən aparılmış əməli iş, habelə bütün bölmələrin gərgin işi və mütəşəkkil təşkilatçılığı nəticəsində şəhərlərdə və kənd rayonlarının demək olar ki, hər bir yaşayış məntəqəsində, hətta ucqar kəndlərdə belə, qan qrupu yerində müəyyən edilməklə və fotoşəkillər çəkilməklə şəxsiyyət vəsiqəsi olmayan vətəndaşlar, o cümlədən aztəminatlı ailələrin üzvləri, ahıllar, əlillər, yataq xəstələri, demək olar ki, əhalinin 92-95 faizi böyük mütəşəkkilliklə qısa müddətdə şəxsiyyət vəsiqəsi ilə təmin edilmişdir. Odur ki, artıq bununla bağlı şikayətlərin sayı kəskin şəkildə azalmışdır.
    Daimi yaşayış yerinin olmaması səbəbindən Azərbaycan Respublikası vətəndaşının şəxsiyyət vəsiqəsi ilə təmin edilməsində köməklik göstərilməsi ilə bağlı Müvəkkilin ünvanına daxil olmuş çoxsaylı şikayətlər hər bir halda öz həllini tapmış və pozulmuş hüquqlar bərpa edilmişdir.
    Polis orqanları tərəfindən vətəndaşların öz mənzillərinə qeydiyyata alınması sahəsində də süründürməçilik halları olmuşdur. Bu isə vətəndaşın vaxtında şəxsiyyət vəsiqəsi ilə təmin edilməsinə imkan verməmişdir. Müvəkkilin müvafiq polis orqanlarına müraciətlərindən sonra bununla bağlı bir sıra şikayətlər öz həllini tapmışdır.
    Daimi qeydiyyatları olan və şəxsiyyət vəsiqəsinin verilməsində çətinliklərlə üzləşərək Müvəkkilə müraciət edən vətəndaşların şikayətləri öz həllini tapmışdır.
    Mənzilə orada yaşayanların iradəsinin ziddinə daxil olmağa yalnız qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hallarda yol verilir. Mənzildə qanunsuz axtarış və götürmə mənzil toxunulmazlığını pozur. Bunda günahkar olan şəxslərin isə məsuliyyətə cəlb edilməsi insan hüquqlarına hörmət və onun müdafiəsi baxımından son dərəcə zəruridir.
Hüquq-mühafizə orqanları vətəndaşların mənzil toxunulmazlığı hüququnun qorunması sahəsində olan problemlərin aradan qaldırılması məqsədi ilə ciddi tədbirlər həyata keçirməli, ölkə konstitusiyasında təsbit edilmiş bu hüququn qorunması istiqamətində səylərini əsirgəməməlidirlər.
    Azadlıq, şərəf və ləyaqətin müdafiəsi, habelə tutulan, həbsə alınan və cinayətin törədilməsində ittiham edilənlərin hüquqlarının bəzən hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları tərəfindən pozulması narahatlıq doğurur.
    Ötən dövrdə Müvəkkil və aparatın əməkdaşları insan hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi vəziyyətinin öyrənilməsi, o cümlədən daxil olmuş şikayətlərdə, kütləvi informasiya vasitələrində qeyd edilən hüquqların pozulması ilə bağlı öz əksini tapmış məlumatların yoxlanılması və araşdırılması məqsədilə Konstitusiya Qanununa əsasən, ona verilmiş səlahiyyətlərdən istifadə edərək müntəzəm olaraq şəhər və rayon polis idarə və şöbələrinin, habelə Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin müvəqqəti saxlama təcridxanalarına, həmçinin istintaq təcridxanalarına ümumilikdə 220-dən artıq baxış keçirmişlər.
    Bu baxışlar zamanı Müvəkkil orada saxlanılan şəxslərlə görüşmüş, onların təklif, ərizə və şikayətlərini dinləmiş, hüquqlarını izah etmiş, saxlanılma şəraitləri, vəkillə təmin olunmaları, qidalanmaları, göstərilən tibbi xidmətin səviyyəsi ilə, onların həmin yerlərdə saxlanılmasının qanuniliyini təsdiq edən sənədlərlə tanış olmuş, saxlanılma şəraitinin təkmilləşdirilməsi ilə əlaqədar öz tövsiyələrini vermişdir. Bu görüşlər zamanı bir çox hallarda həmin şəxslər saxlanılma şəraitlərindən şikayətlərinin olmadığını, normal qidalandırıldıqlarını, onlara qarşı işgəncə və qeyri-insani rəftar hallarına yol verilmədiyini bildirmişlər.
    Bütövlükdə, cari ildə ölkə üzrə müvəqqəti saxlama təcridxanalarında əsaslı təmir və ya yenidənqurma işləri aparılmış, habelə bir çox təcridxanalarda ibadət otaqları təşkil edilmiş, həmin yerlərdə saxlanılma şəraitinin Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması məqsədi ilə mühüm işlər görülmüşdür.
    Əksər hallarda Müvəkkil və ya aparatın əməkdaşları tərəfindən müvəqqəti saxlama təcridxanalarına baxışlar zamanı bunun üçün qanuni şərait yaradılsa da, bəzi hallarda polis idarə, şöbə və ya bölmələrinin rəisləri tərəfindən buna maneə yaradılmışdır.
    Qeyd edilənlərlə yanaşı, bəzən şəhər və rayon polis idarə və şöbələrinin rəislərinin öz səlahiyyət hədlərini aşaraq müvəqqəti saxlama təcridxanalarında saxlanılan şəxsin qanunvericiliyə zidd olaraq müddətdən artıq saxlanılması ilə bağlı göstəriş verməsi halları da aşkar edilmişdir. Belə hallara, məsələn, Nəsimi RPİ-də rast gəlinmişdir.
    Müvəkkil müvəqqəti saxlama təcridxanalarına silsilə baxışlar keçirərkən Cəlilabad Rayon Polis Şöbəsinin müvəqqəti saxlama təcridxanasında saxlanılan şəxslərin kameralarda nəzərdə tutulmuş normadan artıq yerləşdirilməsi, habelə Cəlilabad, Goranboy və bəzi rayonlarda isə təqsirləndirilən şəxslə inzibati qaydada həbs edilmiş şəxsin birgə saxlanılması hallarını aşkar etmiş, müvafiq hallarda polis şöbələrinin rəhbərlərinə və rayon prokurorlarına öz iradlarını bildirmiş, bu qanun pozuntularının təcili aradan qaldırılmasını tələb etmiş, eyni zamanda bununla bağlı Daxili işlər nazirinə məlumat verilmişdir.
    Müvəkkil bu və ya digər qanun pozuntuları və çatışmazlıqlarla bağlı fikir, mülahizə, irad və təkliflərini müntəzəm olaraq polis idarə və şöbələrinin rəhbərlərinə, habelə Azərbaycan Respublikasının Baş prokurorluğuna və Daxili İşlər Nazirliyinə bildirmiş, nəticədə onların aradan qaldırılması, habelə təqsirkar şəxslərin cəzalandırılmasına dair müvafiq tədbirlər görülmüşdür.
    2005-ci il 25 yanvar tarixində Nardaranda baş vermiş hadisələrlə bağlı təqsirli bilinərək fevralın 7-də həbs olunmuş yeddi Nardaran sakini ilə Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin müvəqqəti saxlama təcridxanasında görüşən Müvəkkil onların hər biri ilə təkbətək söhbət etmiş, saxlanılan şəxslər saxlandıqları müddət ərzində onlara qarşı zorakılığa, insan ləyaqətini alçaldan kobud rəftara yol verilmədiyini, saxlanılma şəraitindən şikayətlərinin olmadığını bildirmişlər. Müvəkkil onların ailə üzvləri ilə də görüşmüşdür.
    Müvəkkil həmçinin istintaq təcridxanalarına da çoxsaylı baxışlar keçirmişdir.
    Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin İstintaq təcridxanasında saxlanılan akademik E.Salayev, sabiq səhiyyə və iqtisadi inkişaf nazirləri, habelə digər şəxslərlə görüşən Müvəkkil onların saxlanılma şəraitləri ilə yaxından tanış olmuşdur. Təkbətək söhbət zamanı həmin şəxslər saxlanılma şəraitlərindən narazılıqlarının olmadığını bildirmişlər. Müvəkkil Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroruna müraciət edərək E.Salayevin barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirinin dəyişdirilməsində köməklik göstərilməsini xahiş etmişdir.
    «Yeni Fikir» Gənclər Təşkilatının sədri Ruslan Bəşirlinin vəziyyətini Müvəkkil daim diqqətdə saxlamış, Ədliyyə Nazirliyinin 1 saylı təcridxanasında onunla görüşmüş, saxlanılma şəraiti ilə tanış olmuş, müalicəyə ehtiyacı olduğunu bildirən R.Bəşirliyə həkim müayinəsindən keçməsində, onun tibb hissəsinin stasionarına köçürülərək müalicə edilməsində yardımçı olmuşdur. Eyni zamanda Müvəkkil həmin təcridxanada saxlanılan, təşkilatın sədr müavini Ramin Tagıyevlə də görüşmüşdür. Onların hər ikisi saxlanılma şəraitindən, istintaq təcridxanasının əməkdaşlarının münasibətindən şikayətlərinin olmadığını bildirmişlər.
    Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdiyi vaxtdan ölkəmizdə dini dözümlülük hökm sürür. Respublikamızdakı müxtəlif dinlərin və ayrı-ayrı təriqətlərin nümayəndələri öz münasibətlərini qarşılıqlı hörmət prinsipləri əsasında qururlar.
    Qeyd edilənlərlə yanaşı, bir sıra hallar narahatlıq doğurur. Belə ki, istər Bakı şəhərində, istərsə də ölkənin digər yerlərində məktəbyaşlı uşaqların dini ayinlərin icrasına, müxtəlif dini sektaların fəaliyyətinə cəlb edilməsi bu sahədə ölkə qanunvericiliyinin tələblərinin pozulmasına, həmçinin uşaqların milli-mənəvi dəyərlərə zidd tərbiyə olunmasına şərait yaradır.
    Bəzi dini təşkilatlar və ya icmalar tərəfindən dini nifaq salınmasına xidmət edən kitabların ölkəyə gətirilməsi və yayılması cəmiyyətdə qeyri-sabit mühitin əsaslarının qoyulmasına xidmət edir.
    Hər kəsin başqaları ilə birlikdə sərbəst toplaşmaq azadlığı, eyni zamanda başqaları ilə birlikdə müvafiq dövlət orqanlarını qabaqcadan xəbərdar etməklə dinc, silahsız yığışmaq, yığıncaqlar, mitinqlər, nümayişlər, küçə yürüşləri keçirmək, piketlər düzəltmək hüququ vardır.
    Məlumdur ki, Milli Məclisə seçkilərlə yadda qalmış 2005-ci ildə bir sıra mitinq və nümayişlər də keçirilmişdir. Təəssüf hissi ilə qeyd edilməlidir ki, icazəsiz keçirilən aksiyalar bəzən qarşıdurmasız ötüşməmişdir. Bunun əsas səbəbi isə qanunvericiliyin tələblərinə zidd olaraq həmin aksiyaların icazəsiz həyata keçirilməsi olmuşdur.
    Müvəkkil Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə 2005-ci il 6 noyabr tarixli seçkilərlə bağlı keçirilmiş icazəsiz aksiyalar zamanı polis əməkdaşları tərəfindən zərər çəkmiş mitinq iştirakçıları, eləcə də bu aksiyalarda zərər çəkmiş polis əməkdaşları ilə xəstəxanalarda görüşmüş, həmçinin bu aksiyalar zamanı saxlanılmış, yaxud həbs edilmiş mitinq iştirakçıları ilə müvəqqəti saxlanılma təcridxanalarında görüşlər keçirmiş, onların saxlanılma şəraiti və vəziyyəti araşdırılmış, nəzarətə götürülmüşdür.
    Müvəkkil aşkar edilmiş pozuntularla bağlı Daxili İşlər Nazirliyinə müraciət etmiş və belə hərəkətlərin dövlətimizin nail olduğu beynəlxalq aləmdəki nüfuzuna mənfi təsir göstərdiyini, bu cür davranışın yolverilməzliyinin ölkəmizdəki bəzi səfirlər və beynəlxalq təşkilatlar, habelə xarici kütləvi informasiya vasitələri tərəfindən də qeyd edildiyini bildirmiş, bununla yanaşı, əsas insan hüquq və azadlıqları kimi şəxsi toxunulmazlığın, şərəf və ləyaqətin, sərbəst toplaşmaq, fikir və söz azadlığının təmin edilməsi naminə ciddi araşdırma aparılmasını, kütləvi informasiya vasitələrində yayılmış məlumatların yoxlanılmasını, lüzumsuz güc tətbiq etmiş polis əməkdaşlarının cəzalandırılması istiqamətində tədbirlər görülməsini təklif etmişdir. Bununla yanaşı, bəzi belə aksiyaların keçirilməsi zamanı zorakılıq halları qeydə alınmamışdır.
    Müvəkkil bu müddətdə ictimaiyyətlə və kütləvi informasiya vasitələri ilə əlaqələrə mühüm yer vermişdir. 2005-ci il iyulun 18-də Müvəkkil aparatında mətbuat və televiziya nümayəndələrinin iştirakı ilə Azərbaycan milli mətbuatının 130 illiyinə həsr edilmiş «Milli tərəqqi və mətbuatımız» mövzusunda keçirilmiş dəyirmi masada mətbuat azadlığı və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət, televiziya və radionun nailiyyətləri və üzləşdiyi problemlər istiqamətində geniş müzakirələr aparılmışdır.
    Seçkilərin işıqlandırılmasında mətbuat nümayəndələrinin əməyi danılmazdır. Seçki təbliğatının aparılmasında, vətəndaşların bu kampaniyada fəal iştirakının təmin edilməsində jurnalistlərin obyektiv çıxışlarına böyük ehtiyac duyulduğunu, KİV nümayəndələri ilə sıx əməkdaşlıq edən Müvəkkil mətbuatda dərc edilmiş yazılarda və elektron KİV-lərdə verilmiş materiallarda fikir plüralizmi ilə yanaşı, obyektviliyin əsas götürülməsinin, cəmiyyətə qərəzsiz informasiya çatdırılmasının zəruriliyini bildirmiş, seçki öncəsi prosesləri işıqlandırarkən KİV-ləri obyektivliyə əməl etməyə, münaqişə və qarşıdurma halları yaradan məlumatların yayılmasından yayınmağa, əhalinin seçki mədəniyyətinə yiyələnməsi sahəsində maarifləndirmə yazılarına geniş yer verməyə çağırmışdır.
    Seçkilərin işıqlandırılması prosesinə qatılan jurnalistlərin hüquqlarının müdafiəsi məsələsi də daim Müvəkkilin diqqət mərkəzində olmuşdur. Seçkilərlə bağlı keçirilmiş aksiyaların işıqlandırılması üzrə öz peşə borcunu yerinə yetirən jurnalistlərə qarşı əsassız güc tətbiq edilməsinin yolverilməzliyini, hər bir jurnalistə xidməti vəzifəsini yerinə yetirmək üçün normal şəraitin yaradılmasını vacib sayan Müvəkkil təəssüf hissi ilə qeyd etmişdir ki, belə aksiyalar zamanı bəzi KİV nümayəndələrinin hüquqları pozulmuş, jurnalistlərə, o cümlədən «”Zerkalo”», «Yeni Müsavat”», «Aydınlıq”» qəzetlərinin, «Azadpress» informasiya agentliyinin və «ANS» telekanalının əməkdaşlarına qarşı kobud rəftar və əsassız güc tətbiq etmə hallarına yol verilmişdir. Müvəkkil bu məsələ ilə bağlı Daxili işlər nazirinə müraciət etmişdir.
    «ANS»-in Şəki bürosunun bağlanması ilə əlaqədar Milli Teleradio Şurasının sədrinə müraciət edən Müvəkkil yeni fəaliyyətə başlamış bu qurumun yayımının dayandırılması ilə bağlı məsələnin araşdırılmasında və qanun çərçivəsində həll edilməsində, büronun fəaliyyətinin bərpa olunmasında köməklik göstərilməsi məsələsini qaldırmışdır.
    Demokratik cəmiyyətdə fikir və əqidə plüralizminin dözümlülüklə qəbul edilməsi prinsipini müdafiə edən Müvəkkil əmindir ki, «Monitor» jurnalının baş redaktoru Elmar Hüseynovun qətlinin üstü ən yaxın zamanda açılacaqdır. Mətbuatın üzləşdiyi iqtisadi problemlərin həllində dövlətin qayğısı da diqqətə layiqdir. «Qəzetlərin «Azərbaycan» nəşriyyatına 2001-ci il dekabrın 31-dək olan borclarının ödənilməsi haqqında» ölkə prezidentinin məlum sərəncamı bu baxımdan təqdirəlayiqdir.
    Vətəndaşların əsas hüquqlarından biri kimi seçki hüququnun müdafiəsi, o cümlədən 2005-ci ilin 6 noyabr tarixində Milli Məclisə keçirilən seçkilər də Müvəkkilin diqqət mərkəzində olmuşdur.
    Parlament seçkilərinə hazırlıq dövründə və seçkilərin keçirilməsi zamanı bu sahədə baş verə bilən qanun pozuntularının qarşısını almaq, Milli Məclisə seçkiləri Seçki Məcəlləsinin müddəalarına tam uyğun keçirmək, bu sahədə icra hakimiyyəti orqanlarının üzərlərinə düşən vəzifələrin lazımınca yerinə yetirilməsini təmin etmək məqsədi ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin «Azərbaycan Respublikasında seçki praktikasının təkmilləşdirilməsinə dair» 2005-ci il 11 may tarixli və seçki təcrübəsinin təkmilləşdirilməsi sahəsində görülən tədbirlərin səmərəliliyinin artırılmasına yönəldilmiş «Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərin hazırlanması və keçirilməsi ilə bağlı təxirəsalınmaz tədbirlər haqqında» 2005-ci il 25 oktyabr tarixli sərəncamlarının vətəndaşların seçki hüququnun təmin edilməsində xüsusi əhəmiyyəti nəzərə alınaraq geniş maarifləndirmə işi aparılmışdır.
    Müvəkkil və aparatın əməkdaşları respublikanın ayrı-ayrı rayonlarında, qaçqınların və məcburi köçkünlərin məskunlaşdığı yerlərdə, istintaq təcridxanalarında və cəzaçəkmə müəssisələrində seçicilərin hüquqi mədəniyyətinin yüksəldilməsi ilə bərabər demokratik, azad və şəffaf seçkilərin keçirilməsinə xidmət edəcək maarifləndirmə tədbirləri həyata keçirmişlər. Müvəkkil tərəfindən, həmçinin seçki hüququnu, səsvermə qaydalarını, müşahidəçilərin hüquq və vəzifələrini, habelə jurnalistlərin seçkilərdə iştirakını təmin edən normativ hüquqi aktların daxil edildiyi «Sizin seçki hüququnuz”» mövzusunda yaddaş kitabçası hazırlanmış, keçirdiyi tədbirlər zamanı yayımlanmışdır.
    Seçkilərə hazırlıq vəziyyətinin öyrənilməsi məqsədilə Müvəkkil tərəfindən Daxili İşlər Nazirliyinin və Mərkəzi Seçki Komissiyasının əməkdaşlarının iştirakı ilə sentyabr-oktyabr aylarında Quba, Cəlilabad, Sumqayıt, Şəki, Sabirabad, Ağsu və Gəncə şəhərlərində, ətraf 52 rayonu əhatə etməklə dairə seçki komissiyalarının, habelə ərazisi zəbt olunmuş rayonların məntəqə seçki komissiyalarının sədrlərinin, yerli icra hakimiyyəti nümayəndələrinin, şəhər bələdiyyələrinin sədrlərinin, həmçinin polis, prokurorluq və məhkəmə orqanlarının rəhbər işçilərinin iştirakı ilə regional seminar-müşavirələr keçirilmiş, seçkilərə hazırlıgla bağlı məsələlər ətraflı müzakirə edilmiş, dairə seçki komissiyalarının sədrləri, yerli icra hakimiyyəti və hüquq-mühafizə orqanlarının nümayəndələri görülən işlər barədə ətraflı məlumat vermişlər.
    Mətbuatda və televiziyada siyasi mədəniyyətin təbliği mövzusuna geniş yer verilməsi, hamıya bərabər imkanların yaradılması, yerlərdə seçki qanunvericiliyinin və qaydalarının təbliği ilə bağlı yerli icra orqanları və bələdiyyələrlə birgə tədbirlərin həyata keçirilməsi təklif edilmişdir. Müvəkkil və aparatın əməkdaşları müstəqil müşahidəçilər qismində 2005-il 6 noyabr tarixində Milli Məclisə keçirilmiş seçkilərdə ölkə üzrə ümumilikdə 46 seçki dairəsinin 86 məntəqəsində səsvermə prosesini müşahidə etmiş, həmçinin 18 hərbi hissənin səs verdiyi bir neçə seçki məntəqələrində, 10 cəzaçəkmə müəssisəsində, habelə məcburi köçkünlərin səs verdiyi ayrı-ayrı seçki məntəqələrində müşahidə aparmışlar.
    Müşahidənin nəticəsi kimi qeyd olunmalıdır ki, seçkilərin demokratik, şəffaf, ədalətli və qanunauyğun şəraitdə keçirilməsində irəliləyiş olmuş, vətəndaşlara müstəqil seçim etmək, müşahidəçilərə sərbəst müşahidə etmək imkanı yaradılmış, barmaqların xüsusi mürəkkəblə işarələnməsi qaydaları tətbiq edilmiş, «exit-poll»un keçirilməsi üçün zəruri şərait təmin edilmişdir. Seçkilər zamanı səsvermə prosesinin müşahidə edilməsi nəticəsində aşkar edilmiş faktlarla bağlı Müvəkkil dərhal dairə və Mərkəzi Seçki komissiyalarına müraciət edərək Seçki Məcəlləsinin tələblərini pozmuş şəxslərin cəzalandırılması üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada tədbirlərin görülməsini təklif etmişdir.
    Seçki prosesi dövründə Müvəkkilin ünvanına ayrı-ayrı seçicilərdən və deputatlığa namizədlərdən daxil olan şikayətlər qanunla müəyyən edilmiş qaydada Mərkəzi Seçki Komissiyası vasitəsi ilə araşdırılmışdır. Şikayətlərin əksər hissəsi seçkilərə hazırlıq dövrünə təsadüf etmiş və əsasən də şəxsiyyət vəsiqələrinin, habelə seçici vəsiqələrinin verilməsinin gecikdirilməsi, seçici siyahılarının tərtib olunması ilə bağlı olmuş və bu problemlərin seçkilərə qədər aradan qaldırılması məqsədilə bir çox tədbirlər görülmüşdür.
    Bütövlükdə, 2005-ci ilin parlament seçkiləri Azərbaycan Respublikasının hüquqi, demokratik dövlət quruculuğu, insan hüquqlarının təmin edilməsi, cəmiyyətimizin daha da demokratikləşməsi, idarəetmənin, milli qanunvericiliyin və seçki texnologiyalarının inkişafı, Azərbaycan dövlətinin möhkəmlənməsi yolunda atdığı növbəti uğurlu addım kimi qiymətləndirilməli və 2006-cı il 13 may tarixində Milli Məclisə keçiriləcək təkrar seçkilərdə qeyd edilən nöqsanlara yol verilməməsi məqsədi ilə müvafiq nəticələr çıxarılmalıdır. Vətəndaşların müraciət hüququnun təmin edilməsi ilə bağlı xeyli irəliləyiş olsa da, vəziyyət hələ də gərgin olaraq qalır.
    Ölkə konstitusiyasının və müvafiq qanunvericiliyin, o cümlədən «Azərbaycan Respublikasında sosial-iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi tədbirləri haqqında» Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2003-cü il 24 noyabr Fərmanının 7-ci bəndində vətəndaşların qəbulunun, onların müraciətlərinə, ərizə və şikayətlərinə vaxtında baxılmasının və haqlı tələblərinin həll edilməsinin təmin olunması ilə bağlı mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanlarının rəhbərlərinə verilmiş tapşırığa bəzi məmurlar tərəfindən yetərincə əməl edilmir.
    Təəssüf hissi ilə qeyd edilməlidir ki, bir çox vəzifəli şəxslər və dövlət qulluqçuları qanunun bu müddəalarına əməl etməməklə vətəndaşları narazı salır, onların ən müxtəlif dövlət orqanlarına şikayətlər etməsinə, eyni zamanda dövlət orqanlarından narazı salınmaqla qanunlara olan inam və ehtiramının itirilməsinə səbəb olurlar. Əsasən yerli icra hakimiyyətlərində, mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının yerli bölmələrində süründürməçiliklə, laqeydlik və biganəliklə üzləşən insanlar mərkəzə üz tutmalı olurlar ki, bu da onların istər fiziki, istərsə də maddi cəhətdən çətinliklərlə üzləşməsinə səbəb olur.
    Yerlərdəki bir sıra məmurların diqqətsizliyi və özbaşınalığı nəticəsində problemlərlə üzləşən kənd əhalisi hətta ölkə prezidentinə müraciət etmək məcburiyyətində qalır. Təəssüflə bildirmək lazımdır ki, pozulmuş insan hüquqlarının bərpası sahəsində Müvəkkilin tədbirləri də bir sıra hallarda məmur özbaşınalığı, etinasızlıq, formal və həqiqətə uyğun olmayan məlumat vermə ilə nəticələnmişdir.
    Ötən dövrdə bir sıra vəzifəli şəxslər tərəfindən nəinki öz vəzifə borcuna qeyri-peşəkarcasına yanaşma, həmçinin Müvəkkilin müraciətlərinə etinasızlıq göstərilərək sorğulara başdansovdu cavabların verilməsi, yaxud gecikdirilməklə verilməsi və ya heç verilməməsi Konstitusiya Qanununun tələblərinin kobud surətdə pozulması, bununla da Müvəkkilin pozulmuş insan hüquqlarının bərpası sahəsində səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsinə maneə yaradılması, həmçinin ərizəçinin pozulmuş hüquqlarının bərpa edilməsi üzrə aparılan araşdırma prosesi ləngidilməklə onun hüquqlarının pozulmaqda davam etməsi ilə nəticələnmişdir.
    Bundan başqa, hətta bəzən Müvəkkilə böhtan atmaqla onun nüfuzuna xələl gətirməyə çalışan məmurlar da olmuşdur. Hüquqi dövlətin mühüm atributu müstəqil, bütün təsir və təzyiqlərdən azad, qanunçuluğun və ədalətin təminatçısı olan məhkəmədir.
    Vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının məhkəmə təminatı hüququnun təmin edilməsi istiqamətində Müvəkkil ötən dövrdə məhkəmələrlə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsinə çalışmışdır. Hüquq və azadlıqların məhkəmə təminatı hüququnun pozulması ilə bağlı Müvəkkilin ünvanına daxil olmuş çoxsaylı şikayətlərin təhlili göstərir ki, bu sahədə hələ də bir sıra problemlər vardır.
    Vətəndaşlar, əsasən, məhkəmələrdə süründürməçilikdən, məhkəmə qərarlarının surətinin vaxtında verilməməsindən, işə baxılma vaxtı və yeri haqqında məhkəmə prosesinin iştirakçılarına müvafiq bildirişin göndərilməməsindən və ya gec göndərilməsindən, apellyasiya və ya kassasiya şikayətlərinin aidiyyəti üzrə yuxarı instansiya məhkəməsinə göndərilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina edilməsi haqqında tərəfin məlumatlandırılmamasından, müxtəlif bəhanələr altında iddia ərizələrinin və ya qarşılıqlı iddia ərizələrinin, apellyasiya şikayətlərinin qəbul edilməməsindən, iddia ərizələri iddiaçıya geri qaytarılarkən qərardadla əsaslandırılmamasından, məhkəmələrə müraciətlərin cavabsız qalmasından, məhkəmə qərarlarının icra edilməməsindən şikayətlənirlər.
    Müvəkkil şikayətlərdə qaldırılmış problemləri təhlil edərək ümumiləşdirərək Ali Məhkəməyə müraciətindən sonra bir sıra təşkilati tədbirlər həyata keçirilmiş, məhkəmənin girişində elan lövhəsi asılmış, Ali Məhkəmənin kollegiyaları tərəfindən baxılacaq işlərin siyahısı, eləcə də Ali Məhkəmə sədrinin və onun müavinlərinin qəbulu cədvəli vətəndaşların tanış olması üçün həmin lövhədə asılmış, vətəndaşların heç bir maneə olmadan qəbula yazılması təmin edilmişdir ki, bununla da müraciət edənlərin süründürməçiliyinə səbəb olmuş bəzi məsələlər öz həllini tapmışdır.
    Ərizəçilərin böyük əksəriyyəti onlara məhkəmə qərarlarının verilməməsindən və ya göndərilməməsindən şikayətlənirlər. Onlarla belə hüquq pozuntusu Müvəkkilin müdaxiləsindən sonra aradan qaldırılmışdır.
    Məhkəmələrlə bağlı şikayətlərin təhlili göstərir ki, məhkəmə qərarlarının surətlərinin vaxtında verilməməsi, yaxud heç verilməməsi, bununla bağlı süründürməçilik halları daxil olan şikayətlər arasında xüsusi çəkiyə malikdir.
    Bu vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının məhkəmə təminatı, həmçinin məhkəməyə təkrar müraciət hüququ ilə yanaşı, bir sıra digər hüquqlarını da pozur. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı ilə bağlı tərəflərin məlumatlandırılmaması onların iş üzrə öz müdafiəsini düzgün qurmasına və mümkün məhkəmə səhvlərindən müdafiə etməsinə imkan vermir. Bir sıra hallarda məhkəmə iclasına çağırış vərəqəsi ya iclas günü və ya ondan sonra tərəfə göndərilir.
    Digər tərəfin məhkəmə iclasında iştirak etməsində maraqlı olmayan bəzi hakimlər təəssüf ki, adətən bu «qayda»ya üstünlük verirlər. Məhkəmə qərarlarının icra edilməməsi ilə əlaqədar daxil olmuş şikayətlərin təhlili göstərir ki, həmin qərarların bir hissəsi məhkəmə icraçılarının öz işinə məsuliyyətsiz yanaşmasının, vətəndaşların hüquqlarına laqeyd və biganə münasibətinin nəticəsində icrasız qalırsa, digər hissəsinin icrasız qalması bəzən obyektiv səbəblərlə bağlıdır. Şikayətlərin təhlili göstərir ki, məhkəmə qərarlarının icrasının uzun müddət ləngidildiyi və ya tam icra edilmədiyi hallar da vardır.
    Bu sırada alimentin tutulmasına dair qətnamələr özünəməxsus xüsusi çəkiyə malikdir. Təkbaşına uşaq tərbiyə edən və işləməyən anaya alimentin ödənilməsində məhkəmə icraçıları tərəfindən qanuni köməklik göstərilməməsi onun maddi və mənəvi çətinliklərlə üzləşməsinə səbəb olur.
    Lakin bəzən borclunu tapmağın mümkün olmadığı, yaxud onun borcu ödəmək imkanına malik olmaması halları da az deyildir. Bu sahədə narahatlıq yaradan hallardan biri də əmək haqqının ödənilməsi tələbinə dair məhkəmə qətnamələrinin icrasındakı çətinliklərlə bağlıdır.
    İcrası ləngidilən məhkəmə qətnamələri arasında əmlak, mənzil sahəsindən çıxarılma, zəbt edilmiş mənzilin boşaldılması, torpağa mülkiyyət hüququnun tanınması tələblərinə dair qətnamələr də az deyildir.
    Bir sıra hallarda məhkəmə qərarlarının icrası yalnız Müvəkkilin müdaxiləsindən sonra mümkün olmuş, nəticədə, ərizəçilərin pozulmuş hüquqları bərpa edilmişdir. Danılmaz faktdır ki, məsələyə ciddi yanaşdıqda yaxud buna maraqlı olduqda məhkəmə icraçıları nə qədər çətin olsa da, istənilən məhkəmə qərarını icra edirlər. Məsələn, yeni çoxmərtəbəli yaşayış evlərinin tikilməsi ilə əlaqədar vətəndaşların köçürülməsi və torpaq sahələrinin boşaldılması ilə bağlı məhkəmə qərarları qısa müddətdə icra edilmişdir.
    Azərbaycan Respublikasının adından elan edilən və icrası məcburi olan məhkəmə qərarlarının icrasına məsuliyyət daşıyan məhkəmə icraçıları bir sıra hallarda «Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə əməl etməməklə yanaşı, süründürməçilik və işə layqeyd yanaşma hallarına yol vermişlər ki, bu da son nəticədə vətəndaşların ədalətli mühakimə hüququnun pozulması ilə nəticələnmişdir.
    Cinayətkarlığa qarşı mübarizədə profilaktik tədbirlərin həyata keçirilməsini əsas və əlverişli vasitə hesab edən Müvəkkil ölkə konstitusiyasında təsbit olunmuş insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin etibarlılığının və səmərəliliyinin artırılması məqsədi ilə «Cinayətkarlığa qarşı mübarizə üzrə Dövlət Proqramı»nın hazırlanmasını və tətbiq edilməsini zəruri hesab edir.
    Ötən dövr ərzində daxil olmuş şikayətlərin araşdırılması məqsədi ilə prokurorluq və polis orqanlarına çoxsaylı müraciətlər göndərilmiş, lakin bəzi hallarda vaxtında cavablandırılmamış, bir sıra hallarda isə ümumiyyətlə, cavab verilməmişdir. Bu da vətəndaşların müraciətlərinin Müvəkkil tərəfindən araşdırılması zamanı müxtəlif çətinliklərlə üzləşməsinə, habelə ərizəçilərin narazılığına səbəb olmuşdur.
    Şikayətlərin təhlili göstərir ki, istintaqa prosessual rəhbərliyi həyata keçirən prokurorluq orqanları bəzən öz üzərinə düşən vəzifələri yetərincə icra etmirlər. Digər tərəfdən, son vaxtlar Müvəkkilin Baş Prokurorluğa müraciətlərinə cavab olaraq prokurorluq tərəfindən bir sıra hallarda istintaq orqanlarının qəbul etdiyi qərarların ləğv edilməsi, işin əlavə araşdırma aparılması üçün təhqiqata, yaxud əlavə istintaqa göndərilməsi bildirilmişdir.
    Belə halların təkrarlanmasının qarşısını almaq məqsədi ilə həmin qərarları qəbul etmiş vəzifəli şəxslər barəsində zəruri tədbirlər görülmür ki, bu da yeni pozuntulara səbəb olur.
    Bundan başqa, şəxslərin müvəqqəti saxlama təcridxanalarında qanunvericilklə müəyyən edilmiş müddətlərdən artıq saxlanılmasının əsas səbəblərindən biri də qeyd edilən sahəyə nəzarəti həyata keçirməli olan bəzi yerli prokurorluq orqanlarının bu məsələyə səthi yanaşmasıdır.
    Müraciətlərə baxılması sahəsində prokurorluq orqanlarının bəzi əməkdaşları tər